Etnologia.pl

Etnologia | Kultura | Antropologia

18 maja 2012 | 139 dzień roku

ISSN 2081-8335

O serwisie

Zadaniem, jakie stawiamy przed sobą, jest uwolnienie etnologii z jej akademickiej niedostępności; wykazanie, jak daleko i szeroko poza mury uczelni może sięgać zdawałoby się wšska dyscyplina ...
czytaj...

Multi-Kulti

Tabloid - symbol upadku kultury?

Etnologiczne spojrzenie na rzeczywistość

Serwis etnologiczny

Świat

Ciekawy artykuł? Zamieść na:

Wieloetniczny islam w Mandżurii - element krajobrazu kulturowego regionu w I poł XX w.

strona:

1 | 2

Mandżurscy muzułmanie w Mandżukuo

Nowa muzułmańska hierarchia duchowna wniosła również nowe życie religijne w stare wspólnoty muzułmańskie Mandżurii zarówno pod rządami chińskich warlordów, jak i później pod japońską okupacją, kiedy to Mandżuria została przekształcona w 1932 r. w japoński protektorat Mandżukuo. W nowym państwie traktowanie islamu miało być ważnym elementem legitymizacji władzy japońskich okupantów i cesarza Pu Yi. Japońscy uczeni, aby dogłębnie zbadać użyteczność wyznawców islamu w cesarskiej polityce w Azji, prowadzili badania etnograficzne nad muzułmańską ludnością Mandżurii [29].

Przedstawiciele muzułmańskich mieszkańców zostali dokooptowani do struktury władzy w Mandżukuo pełniąc w nich ważne funkcje reprezentacyjne. Muzułmanie (Hui) byli jedną z 5 oficjalnie uznawanych ras Mandżukuo. W 1939 r. stworzono Związek Muzułmanów Mandżurii (Manzhou Yisilan xiehui) jako sekcję większego Związku Muzułmanów Japonii (dai Nihon Kaikyo kyokai). Islam w Mandżurii zajmował specjalne miejsce w panazjatyckich ideach japońskiej ekspansji [30]. Japońska administracja podkreślała pokrewieństwo islamu i rdzennych tradycji japońskiej kultury [31]. Inne było traktowanie chrześcijaństwa. Podchodzono do niego jako do obcej religii sprzecznej z kulturą wschodnioazjatycką. Władze japońskie demonstracyjnie zorganizowały pielgrzymkę muzułmanów z terytoriów okupowanych do Mekki, aby pokazać sympatyzującym z państwami Osi władzom i społeczeństwom krajów Bliskiego Wschodu "polityczną normalność" swojego protektoratu [32].

Książki o Chinach: aukcje internetowe...

Pod patronatem japońskim powstała pewna forma muzułmańskiej oficjalnej hierarchii duchownej, której przywódcą został baszkirski szejch Muhammed-Gabdułchaj Kurbangalijew oficjalnie tytułowany Wielkim Imamem Dalekiego Wschodu. Zgodnie z jego własnymi słowami był on najważniejszym autorytetem religijnym dla 2 mln muzułmanów (autochtonów i imigrantów z Rosji) znajdujących się pod japońskim panowaniem w Mandżurii [33]. Szejch Kurbangalijew i jego uczniowie prowadzili akcję propagowania islamu wśród ludności azjatyckiej przybywającej na ten obszar.

To im najprawdopodobniej udało się nawrócić na islam pewną liczbę Koreańczyków i Japończyków, którzy osiedlili się na tym terytorium. Szacuje się, że migracja Koreańczyków do Mandżurii w latach 1895-1925 mogła objąć nawet do ok. 1 mln osób, niektóre z nich przyjęły islam. Działalność Kurbangalijewa może być więc uznawana za początek nieprzerwanej historii islamu w Korei [34]. Wtedy bowiem nawróceni w Mandżurii Koreańczycy wrócili na Półwysep Koreański przynosząc islam do swojego kraju [35].

Podobna sytuacja miała miejsce w Japonii, gdzie nawróceni w Mandżurii Japończycy i tatarscy misjonarze doprowadzili do otwarcia pierwszych meczetów w Japonii. W 1925 r. zarejestrowano Tokijską Wspólnotę Muzułmańską, która liczyła 250 osób - baszkirskich i tatarskich imigrantów oraz nawróconych Japończyków. Jej przewodniczącym został szejch Kurbangalijew, który doprowadził do stworzenia nowych wspólnot w Nagoji, Jokohamie, Kumamoto i w Kobe [36]. W 1927 r. otwarto szkołę dla dzieci muzułmańskich, której dyrektorem został również szejch Muhammed-Gabdułchaj. Podobne szkoły dla dzieci muzułmańskich zostały otwarte w Nagoji i w Kobe w 1935 r. W 1929 r. stworzył on również drukarnię w której wydawał szkolne podręczniki, literaturę religijną w językach tureckich i po arabsku a od 1932 r. również czasopismo poświęcone muzułmańskiemu życiu religijnemu w Japonii. W 1934 r. w jego drukarni pierwszy raz w Japonii wydano Koran. W 1938 r. z finansową pomocą wielkich japońskich koncernów przemysłowych, tzw. zaibatsu, otwarto centralny meczet w Tokio [37]. Jego imamem został główny inicjator jego zbudowania, szejch Muhammed-Gabdułchaj Kurbangalijew.

Foto: Dzisiejsi uczniowie islamscy muszą robić to samo z tradycją zachodnią, która jest dużo bliższa islamowi niż tradycja chińska - dzielą te same abrahamowe wierzenia i wartości, a obie cywilizacje mają historie, które często się ze sobą przeplatały. Na zdjęciu chińskie kobiety wyznania islamskiego. Źródło: www.muslimvillage.com

Działalność jego szkoły oraz wydawnictwa sprzyjały konsolidacji muzułmanów mieszkających w Japonii. W 1930 r. udało mu się utworzyć i zarejestrować Związek Muzułmanów Japonii (dai Nihon Kaikyo kyokai). Jednak najbardziej pomocną rolę w krzewieniu islamu w samej Japonii odgrywał nadwołżański uczony muzułmański Abdurraszid Ibragimow [38]. Był on uczniem (miurydem) dziadka Muhammeda-Gabdułchaja, Abduł-Chakima. Miał on znakomite kontakty z cesarską generalicją i to on był głównym wsparciem dla szejcha w jego negocjacjach z japońskimi oficerami.

W 1938 r., na krótko po szumnym otwarciu tokijskiego meczetu, jego sytuacja w Japonii pogorszyła się. Można wymienić kilka przyczyn zmiany jego sytuacji. Najważniejszą były sukcesy w nawracaniu Japończyków na islam. Szejch Kurbangalijew z powodu działalności prozelitycznej został oskarżony o podważanie boskości tenno (cesarza), który wg szintoistycznych wierzeń panujących w Japonii, jest potomkiem syna bogini Amaterasu. Stało się to nawet przyczyną jego krótkotrwałego aresztu.

Osłabienie jego pozycji w Japonii było również spowodowane przez działalność tatarskiego działacza ruchu prometejskiego (popieranego również intensywnie przez ówczesny rząd polski), Gajaza Ischaki [39]. Ischaki został specjalnie zaproszony przez niektóre koła oficerów cesarskich w latach 30-tych XX w. do Japonii, po to aby jak najbardziej skutecznie zorganizować muzułmańskich "białych emigrantów" jako użyteczne narzędzie japońskich sił zbrojnych do walki ze Związkiem Radzieckim. Mieszkający ówcześnie w Polsce Ischaki przyjął zaproszenie w 1933 r. i przyjechał do Japonii. Jako Tatar kazański zwalczający "baszkirski separatyzm" oraz jako świecki działacz narodowy i socjalista, sceptycznie nastawiony wobec religii, wszedł on w konflikt z szejchem Kurbangalijewem. Budując sieć tatarskich placówek narodowych wśród nadwołżańskich muzułmanów w Japonii i w Mandżurii w latach 1933-1934 Gajaz Ischaki dzięki doskonałym kontaktom politycznym z Japończykami (m. in. polski wywiad polecał go jako świetnego antyradzieckiego agitatora) odsunął on na boczny tor plany polityczne tokijskiego rządu dotyczące Muhammeda-Gabdułchaja. Szejch został wysłany na stałe z powrotem do Mandżurii, do portu Dairen. Pełnił tam funkcję imama i przywódcy religijnego mandżurskich muzułmanów aż do 1945 r.

Wówczas to został on, podobnie jak setki innych "białych emigrantów" (w tym również i ataman Grigorij Siemionow), wzięty do niewoli przez zajmującą ten obszar armię radziecką. Cała znajdująca się tam "napływowa" infrastruktura muzułmańska została zniszczona. Natomiast Chińczycy-muzułmanie nie byli masowo represjonowani na tym obszarze, początkowo istniała tam forma radzieckiej kontroli politycznej i wojskowej. Krótko funkcjonowała Ludowo-Demokratyczna Republika Mandżurii pod kierownictwem Gao Ganga i Lin Biao, która podpisała nawet w 1948 r. umowę międzypaństwową z ZSRR, ale którą ostatecznie chińskie władze komunistyczne wcieliły do Chińskiej Republiki Ludowej [40].

Największe represje spotkały muzułmanów na tym obszarze, podobnie jak przedstawicieli wszystkich religii, w okresie "rewolucji kulturalnej" w latach 60-tych XX wieku [41]. Chińscy muzułmanie jednak przetrwali te represje i do dziś tam mieszkają. Spis powszechny z 1982 r. przeprowadzony na terytoriach wchodzących w skład historycznej Mandżurii (Heilongjiang, Liaoning i Jilin) wykazał istnienie muzułmanów na tym terytorium. W prowincji Heilongjiang jako Hui zapisało się 126 tys. osób, w Jilin 110 tys. a w Liaoning 239 tys. Było to ówcześnie odpowiednio 0,3% ogólnej populacji prowincji Heilongjiang, 0,4% populacji Jilin oraz 0,7% populacji Liaoning [42].

Książki o Chinach: aukcje internetowe...

Nadwołżańscy muzułmanie (jako "obywatele radzieccy" - de facto ludzie urodzeni na terytorium, które później weszło w skład ZSRR) zostali w większości deportowani do Związku Radzieckiego i tam osądzeni. Najgorszy los spotkał - przywódców "białych" emigrantów, w tym również i Muhammeda-Gabdułchaja Kurbangalijewa oraz jego protektora atamana Grigorij Siemionow, którzy zostali poddani brutalnym represjom przez władze radzieckie, które po latach pojmały swoich klasowych wrogów.

Ataman Grigorij Siemionow został skazany na śmierć w 1946 r. Wyrok wykonano. Natomiast Muhammed-Gabdułchaj Kurbangalijew spędził w więzieniach 10 lat i wyszedł na wolność w okresie destalinizacji. Od 1956 r. do śmierci w sierpniu 1972 r. mieszkał w Czelabińsku na swoim ojczystym Uralu. Starał się tam wypełniać obowiązki mułły na terenie całego obwodu czelabińskiego [43]. Do końca życia nie zobaczył już żony i dzieci, którzy pozostali po drugiej stronie "żelaznej kurtyny", w Tokio.

Przypisy:

1. Z. Łukawski, Ludność polska w Rosji 1863-1914, Wrocław 1978, s. 68
2. Zob. szerz. o tym artykuł autorstwa Grzegorza Skrukwy Daleki Wschód w badaniach Gwidona Sadkowskiego w niniejszym tomie.
3. Na ogół były to pojęcia tożsame. Afrykę i południowo-wschodnią Azję nawrócili na islam przede wszystkim muzułmańscy kupcy - wg W. Polk, Sąsiedzi i obcy. Podstawy stosunków międzynarodowych, z ang. przeł. C. Cieśliński, Warszawa 2000, s. 396, przyp. 20.
4. J. T. Święcicki, Islam w Chinach, "Euhemer - Przegląd Religioznawczy", 1971, nr 3(81), s. 34, przyp. 4.
5. W. Cieciura, Chiński islam. Historia podziałów i trudnych relacji z państwem, w: Oblicza Chin na początku XXI wieku. Historia. Polityka. Społeczeństwo, pod red. J. Marszałek-Kawy, Toruń 2008, s. 259.
6. Zob. szerz. na temat Hui - H. Wasilewska, Etnogeneza, rozmieszczenie i sytuacja językowa mniejszości Hui w Chinach, Poznań - Stęszew 1994 oraz klasyczne prace amerykańskiego badacza - D. C. Gladney, Muslim Chinese. Ethnic Nationalism in the People's Republic, Cambridge (MA) 1996; tenże, Ethnic Identity in China, The Making of a Muslim Minority Nationality, Stanford 1998 i in.
7. K. Gawlikowski, Chińska mozaika etniczna, "Kultura"(Paryż) 1990, nr 9/516, s. 71.
8. M. M. Shorish, Traditional Islamic education in Central Asia prior to 1917, w: C. Lemercier-Quelquejay, G. Veinstein, S. E. Wimbush (eds.), Passé turco-tatar, présent soviétique. Études offertes á Alexandre Bennigsen/ Turco-Tatar past, Soviet present: studies presented to Alexandre Bennigsen, Louvain-Paris 1986, s. 319.
9. M. Broomhall, Islam in China. A Neglected Problem, New York 1910.
10. Р. Б. Гайнетдинов, Тюрко-татарская политическая эмиграция начало ХХ века – 30-е годы, Набережные Челны 1997, s. 34-35.
11. A. A. Rorlich, "The Temptation of the West": Two Tatars Travellers' Encounter with Europe at the End of the Nineteenth Century, "Central Asian Survey" Vol. 4, No 3, s. 58, przyp. 22.
12. A. A. Rorlich, "The Temptation...", s. 46.
13. Liczbę 25 tys. podał Gajaz Ischaki w notatce służbowej z 1933 r. sporządzonej dla potrzeb oddziału II polskiego sztabu generalnego. W przemówieniu otwierającym zjazd turko-tatarski w Mukdenie w 1934 r. mówił on już o 30 tys. - Р. Б. Гайнетдинов, Тюрко-татарская политическая эмиграция..., s. 36.
14. H. Algar, Shaykh Zaynullah Rasulev: The Last Great Naqshbandi Shaykh of the Volga-Urals Region, w: J.-A. Gross (ed.), Muslims in Central Asia. Expressions of Identity and Change, Durham and London 1992, s. 112-133.
15. Zob. szerz. А. Юнусова, Курбангалиевы, w: С. М. Прозоров (ред.), Ислам на территории бывшей Российской империи. Энциклопедический словарь, Вып. 1, Москва 1999, s. 62-63.
16. Ahmed Zeki Walidi Togan (1890-1969) - baszkirski przywódca narodowy i działacz polityczny oraz wybitny historyk. Pochodził z rodu plemiennej arystokracji baszkirskiej, był synem imama. Studiował w zreformowanych szkołach religijnych oraz na uniwersytecie w Kazaniu, gdzie od 1909 r. wykładał historię. Brał czynny udział w rewolucji 1917 r. jako jeden z najważniejszych baszkirskich przywódców. Wraz z częścią Baszkirów przeszedł na stronę bolszewików rozstrzygając kampanię na Uralu na niekorzyść wojsk admirała Kołczaka. Pełnił najważniejsze funkcje w organach władzy Baszkirskiej SRR. W 1919 r. był delegatem partii bolszewickiej na pierwszy kongres Kominternu. W 1920 r. zdradził bolszewików i zbiegł do Azji Środkowej, gdzie przyłączył się do wojsk miejscowych muzułmańskich powstańców (basmaczy). W 1922 r. via Afganistan dotarł do Turcji, gdzie resztę życia spędził jako jeden z najwybitniejszych tureckich historyków I poł. XX w. wykładając na uniwersytecie w Istambule.
17. W. Zajączkowski, W poszukiwaniu tożsamości społecznej. Inteligencja baszkirska, buriacka i tatarska wobec kwestii narodowej w Cesarstwie Rosyjskim i ZSRR, Lublin 2001, s. 81; Г. Г. Косач, «Государственный» город и национальные автономии: Оренбург в первые советские годы, «Вестник Евразии» 2002, № 2(17), s. 100-135.
18. Pomimo zdrady Ahmeda Zeki Walidi Togana stronnicy rodu Rasuliewów pozostawali ważnym elementem państwowej kontroli nad islamem w Związku Radzieckim. M. in. syn szejcha Zajnułły Rasuliewa, Gabdrachman Rasuliew (1881-1950) był przewodniczącym Centralnego Duchownego Zarządu Muzułmanów ZSRR w latach 1936-1950.
19. А. Юнусова, «Великий имам Дальнего Востока» Мухаммед-Габдулхай Курбангалиев, «Вестник Евразии» 2001, № 4(15), s. 86.
20. Wg niektórych przekazów jego matka była z pochodzenia Buriatką a matka jego ojca Tatarką pochodzącą z rodu wywodzącego się od samego Czyngis-chana, co miało dodatkowo podbudowywać jego prestiż wśród ludów tureckich i mongolskich rosyjskiej części Azji.
21. А. Юнусова, «Великий имам Дальнего Востока»..., s. 89.
22. К. Новиков, «Настоящие железнодорожные Эльдорадо». История Китайско-Восточной железной дороги, „Коммерсантъ-Власть” № 50(754), 24.12.2007, s. 72.
23. Od początku cieszył się on dużym szacunkiem japońskich wojskowych. Kiedy brat szejcha, Harun Kurbangalijew, poległ w starciu z bolszewikami w 1920 r., oficerowie z czytyńskiej misji wojskowej uczestniczyli w jego pogrzebie.
24. А. Юнусова, «Великий имам Дальнего Востока»..., s. 90.
25. Zob. m. in. - L. E. Nyman, Great Britain and Chinese, Russian and Japanese Interests in Sinkiang, 1918-1934, Copenhagen 1977.
26. Zob. szerz. E. Selcuk, I. Chiharu, The Rising Sun and the Turkish Crescent, Istanbul 2003.
27. O ugrupowaniach i frakcjach w japońskich siłach zbrojnych oraz ich planach militarnej ekspansji w Azji i na Pacyfiku zob. szerz. m. in. - J. Polit, Totalitaryzm japoński, "Studia Historyczne", R. XXXVIII, 1995, z. 1 (148), s. 89-100.
28. А. Юнусова, «Великий имам Дальнего Востока»..., s. 92.
29. А. Юнусова, «Великий имам Дальнего Востока»..., s. 114, przyp. 34; szerz o zagadnieniu japońskich badań etnograficznych w okupowanej Mandżurii i ich roli w polityce cesarstwa na tym obszarze zob. - T. D. Du Bois, Local Religion and the Imperial Imaginary: The Development of Japanese Ethnography in Occupied Manchuria, "The American Historical Review", Vol. 111, Issue 1, (February 2006), s. 52-88. Z tego okresu również pochodzą japońskie badania etnograficzne nad muzułmańską ludnością zamieszkującą należącą do Mandżukuo część Mongolii Wewnętrznej zob. m. in. - S. Iwamura, The structure of Moslem Society in Inner Mongolia, "Far Eastern Quaterly", 1948, 8(1), s. 34-44.
30. Zob. szerz. S. Esenbel, Japan's Global Claim to Asia and the World of Islam: Transnational Nationalism and World Power, "The American Historical Review", Vol. 109, Issue 4, (October 2004), s. 1140-1170.
31. Wg żywych do dzisiaj przekazów ustnych krążących wśród japońskich muzułmanów, ówczesny cesarz Japonii miał również miał w tym duchu wypowiadać się o islamie.
32. Na skutek kontr-inicjatyw ze strony udających się na hadż muzułmanów chińskich z terytoriów nie podlegających władzy japońskiej, którzy ówcześnie studiowali na egipskim uniwersytecie Al-Azhar - W. Cieciura, Chiński islam..., s. 278.
33. А. Юнусова, «Великий имам Дальнего Востока»..., s. 114, przyp. 35.
34. Następnym kamieniem milowym na drodze rozwoju religii Allaha w Korei było stacjonowanie na Półwyspie Koreańskim w 1950 r. sojuszniczych tureckich sił zbrojnych w trakcie wojny koreańskiej.
35. J. H. Grayson, Korea: A Religious History, 2002, s. 196.
36. Właśnie w Kobe w 1935 r. dzięki wsparciu miejscowych kupców muzułmańskich pochodzących z Powołża zbudowano pierwszy meczet w Japonii.
37. Zaibatsu (szczególnie koncern Mitsubishi) pomagały również finansować czasopismo poświęcone muzułmańskiemu życiu religijnemu w Japonii.
38. Abdurraszid Ibragimow (1857-1944) - wybitny tatarski teolog, działacz polityczny i społeczny oraz misjonarz. Pochodził z guberni tobolskiej, kształcił się w Mekce, Medynie oraz Istambule. Był sędzią szariackim duchownego zarządu muzułmanów w Rosji carskiej. Zajmował się działalnością polityczną, wydawniczą i dziennikarską. Podróżował po krajach Imperium Rosyjskiego oraz Bliskiego Wschodu. Pierwszy raz był w Japonii jeszcze w latach 1908-1909 w trakcie swojej podróży po krajach Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Przybył do Japonii z Mandżurii, gdzie odwiedzał z wizytą duszpasterską żyjących tam tatarskich muzułmanów. W Japonii próbował z sukcesem krzewić islam wśród jej mieszkańców. Nawrócił na islam m. in. pierwszego Japończyka, który odbył pielgrzymkę do Mekki, Kotaro (Omara) Yamaokę. Brał czynny udział w rewolucji 1917 r. W 1921 r. zbiegł przed bolszewikami do Turcji, skąd w 1933 r. powtórnie wyjechał do Japonii, gdzie mieszkał aż do śmierci. Został imamem tokijskiego meczetu po odsunięciu od tej funkcji szejcha Kurbangalijewa. Doprowadził do uznania w 1939 r. islamu za jedną z oficjalnie wyznawanych religii w Japonii, obok szintoizmu, buddyzmu i chrześcijaństwa. W badaniach nad historią islamu w Japonii jego nazwisko jest na ogół znane w tureckiej transkrypcji językowej - jako Abdűrreşid Ibrahim. Podobnie Muhammed-Gabdułchaj Kurbangalijew funkcjonuje jako Abdulhay Qorbangali.
39. Gajaz (Ajaz) Ischaki (właśc. Muhammed-Gajaz Ischakow, 1878-1954) - wybitny tatarski działacz narodowy oraz pisarz. Urodzony w rodzinie imama, uczył się w zreformowanych szkołach religijnych oraz w tatarsko-rosyjskich szkołach finansowanych przez rząd carski. Był liderem niewielkiego odłamu skrajnej lewicy tatarskiej jakim był nieliczny tatarski odłam rosyjskiej partii socjalistów-rewolucjonistów. Jako przedstawiciel tatarskiego ruchu narodowego wziął on również czynny udział w wydarzeniach z 1917 r. Po zwycięstwie bolszewików zdecydował się na emigrację via Harbin i Japonię do krajów Europy. Był jedną z najważniejszych działaczy antyradzieckich emigranckich ugrupowań należących do tzw. ruchu prometejskiego. Działał głównie w Polsce, Francji, Niemczech, Turcji i Japonii. Był jednym z głównych twórców idei powstania w dorzeczu Wołgi i w górach Uralu państwa-federacji ludów tego obszaru pod przewodnictwem Tatarów kazańskich - tzw. Idel-Uralu. Po 1945 r. działał i tworzył na terytorium Turcji.
40. M. Marszewski, Polityka państwa radzieckiego wobec Chin w latach 1919 - 1949, "Nasze Historie" 1999.
41. W tym okresie na terytorium całej Chińskiej Republiki Ludowej miały miejsce masowe akcje palenia egzemplarzy Koranu oraz innej literatury dotyczącej islamu jako tzw. "żółtych książek" - takich, które były uznane za "nieprawomyślne" tj. wydane w Chinach przed 1957 r. W późniejszych edycjach Koranu oraz jego tłumaczeń podkreślono "postępowe" sury i dodano do nich komentarze w duchu maoistowskiej odmiany marksizmu. Burzono i zamykano meczety, zabraniano praktyk religijnych, zmuszano do jedzenia wieprzowiny, itd. Represjonowano masowo wszystkie warstwy społeczne posiadające wiedzę religijną o islamie. Był to kulturowy szok dla miejscowych muzułmanów, którzy traktowali tego typu działania jako niewyobrażalne bluźnierstwa. W tym okresie wielu muzułmanów zbiegło z ChRL za granicę z powodu prześladowań na tle religijnym. Paradoksalnie, bardzo wielu schroniło się w (liberalnym pod względem religijnym na tle Chin w czasach rewolucji kulturalnej) Związku Radzieckim pod rządami Nikity Chruszczowa. Należy jednak podkreślić, że tego typu działania nie były w ówczesnych Chinach niczym wyjątkowym i dotyczyły w czasie rewolucji kulturalnej nie tylko muzułmanów ale wszystkich chińskich wyznań religijnych. Szerz. o sytuacji muzułmanów w Chinach podczas rewolucji kulturalnej zob. m. in. - R. Sabiri, The Islamic Republic of Eastern Turkestan: A Commemorative Review, "Journal Institute of Muslim Minority Affairs", Vol. 5., No. 2, July 1984, s. 294-319; H. Bräker, Nationality Dynamics in the Sino-Soviet Relations, w: S. E. Wimbush (ed.), Soviet Nationalities in Strategic Perspective, London-Sydney 1985, s. 101-157; В. С. Кузнецов, Ислам в общественно-политической жизни КНР, Москва 2002, s. 120-137, 229-230.
42. D. C. Gladney, Ethnic Identity in China..., s. 35.
43. А. Юнусова, Курбангалиевы..., s. 63.

1 | 2

Komentarze

Dodaj komentarz

Komunikaty

Serwisy współpracujące

Etnologia.pl

© Copyright Etnologia.pl 2006-2011 | Design: MediaGroup.pl | Zasady współpracy: Regulamin | Administrator: Kontakt